محمد بن هندوشاه نخجوانى

62

صحاح الفرس ( فارسى )

استاخ : بمعنى « 1 » « گستاخ » است « 2 » . حكيم انورى « 3 » گفت : بيت درين « 4 » زمان بكش « استاخى » مرا و بدانك « 5 » * مرا سخاى تو كردست اين‌چنين « 6 » گستاخ « 7 » اسكوخ : « 8 » خزيدن « 9 » بود يا جدا افتادن « 10 » انجوخ : « 11 » بفتح الف دو معنى دارد اول « 12 » آب دهان باشد « 13 » بلغت بعضى از ولايت خراسان « 14 » دوم « 15 » شكن و چين « 16 » باشد كه در روى و تن و پوست و غير آن افتد « 17 » . رودكى گفت : [ بيت ] شدم پير بدين‌سان و « 18 » تو خود هم نه جوانى « 19 » * مرا سينه پر انجوخ و تو چون چفته « 20 » كمانى فصل باء « 21 » بخ بخ : خوشاترا « 22 » و عرب گويد « 23 » « طوبى لك « 24 » » . حكيم « 25 » سوزنى گويد : بيت « محمد بن « 26 » عمر « مهترى كه خاطر من * مرا بمدحت وى « 27 » مرحبا زد و بخ بخ « 28 » برخ : « 29 » حصه و بهره « 30 » باشد . بيخ : « 31 » آبى غليظ بر « 32 » مژهء چشم بمعنى « 33 » « آژيخ » « 34 » فصل پى « 35 » پاسخ : « 36 » جواب ( باشد ) پدرم گفت رحمة اللّه عليه « 37 » : بيت وصل ار نبود بپرسشى بخل مكن « 38 » * لطف ار نبود تلخ مگو « 39 » پاسخ را فصل تاء « 40 » تاخ : درختى است « 41 » كه آتش او ده روز بماند و عرب آن را « غضا » گويد « 42 » و بعضى آن را « 43 » گويند هيزم خشك كوهى است . « 44 » صفار « 45 » گفت : بيت عشق آتش تيز و هيزم « 46 » تاخ منم * گر عشق بماند اين‌چنين واى « 47 » تنم « 48 »

--> ( 1 ) - د : ندارد ( 2 ) - د : بود / ك : باشد ( 3 ) - د : سوزنى ( 4 ) - د : بدين ( 5 ) - د : بدان ( 6 ) - د : پش ( ظ : « بيش » ) . لغت‌نامه ذيل لغت استاخى بنقل از صحاح الفرس : « بيش ازين » ( 7 ) - ك : مثال و گوينده را ندارد ( 8 ) - ط : اسكوج / ك : اسكوخ بدون ضمه ( فروزانفر : « اسكوخ از اشكوخيده » ) ( 9 ) - هر سه نسخه : خريدن . ( 10 ) - ك : و جدا افتادن است ( 11 ) - ك : الجوخ ( 12 ) - د : ( 1 ) ( 13 ) - ك : است ( 14 ) - ك : ندارد ( 15 ) - د : ( ب ) / ك : دويم ( 16 ) - د / ك : جين و شكن ( 17 ) - د : افتد / ك : كه در روى باشد ( 18 ) - ط : « و » ندارد ( 19 ) - ط : بخوانى / د : نجوانى / ك : بدين‌سان تو خود جان جهانى ( 20 ) - ط : / د : خفته / ك : « سينه گشتست پر الجوخ و تو خود هم بجوانى » ( 21 ) - ك : عنوان را ندارد ( 22 ) - ك : خوش باد ترا ( 23 ) - د : يعنى ( 24 ) - ك : و عرب طوبى لك گويد ( 25 ) - د : « حكيم » ندارد ( 26 ) - ط : ابن ( 27 ) - ط : دى ( 28 ) - ط : يخ يخ ( فروزانفر : عربى است « بخ بخ » ) ( 29 ) - ك : چرخ ( 30 ) - د : بجاى « و بهره » ، « نبهره » آورده . ( 31 ) - ط : پيچ / د : پخ / ك : بيخ ( 32 ) - ط : بد ( 33 ) - ط : بمعنى ( 34 ) - ط : اذبح / ك : آب غليظ از مژه است ( رجوع به « آژيخ » شود ( 35 ) - ط / د : فصل پا / ك : ندارد ( 36 ) - ك : اين لغت و شاهد را ندارد ( 37 ) - د : ندارد ( 38 ) - « مكن » در حاشيه ( 39 ) - ط : مكن ( 40 ) - ك : عنوان را ندارد ( 41 ) - د / ك : درختيست ( 42 ) - ط : « و عرب آن را غضا گويد » در حاشيه به خط كاتب ) ( 43 ) - د : « آن را » ندارد ( 44 ) - د : « است » ندارد / ط : « بعضى گويند » مكرر آمده . ( 45 ) - د : صفا ( 46 ) - د : هزم ( 47 ) - « متن لف 77 » : آخ ( 48 ) - فروزانفر : « تاخ در جنگلهاى دشتى بيرون آيد و بيابانيست نه كوهى شيره‌اى توليد مىكند كه از آن شتربانها حلوا پزند و در خراسان « تاغ » گويند »